Psychologiczny wgląd do socjologii, czyli „Ma być czysto” Ani Cieplak.

Przeczytałam gdzieś, że „Ma być czysto” opowiada o Polsce jakiej prawie nie znamy. Że ośrodki wychowawcze; że ten przeklęty urok żołnierzy wyklętych; że niechciane, zbyt wczesne ciąże; trawa i grubsze narkotyki, po których piana z ust. Dwie nastolatki z bardzo różnych rodzin. Jednej wszystko się upiecze. Drugiej – nic.

A mnie się wydaje, że znam to wszystko dobrze jeszcze z lat dziewięćdziesiątych. I co z tego, że u mnie to była Warszawa, a u Cieplak mniejsze miasto, mój przeskok z Muranowa na robotniczą Wolę też był swego rodzaju szkołą; żołnierzy wyklętych jeszcze nie czczono, ale coś takiego w zasadzie wisiało już w powietrzu, kiedy obserwowałam kolejkę do pośredniaka i ojców znajomych ze szkoły pod sklepem.  Byliśmy jeszcze wszyscy na podwórkach totalnie przemieszani, a jednocześnie następował coraz większy rozjazd życiowych możliwości. Najmocniej się to zderzało właśnie w nastoletniości. Bo przecież nie ma bardziej bezbronnego, obnażonego momentu. Każda, każdy chodzi z otwartą raną przewrażliwienia na własnym punkcie.

Uchwyciła to wszystko Ania Cieplak znakomicie (oprócz niej zrobił to chyba tylko rap, z tym, że w tym opisie brakowało kobiet). Dlatego nie miałam wrażenia, że to świat, którego nie rozumiem, raczej – że to świat, którego dotknęłam. Choć potem poszłam dalej, w studia, w pracę; i tu, i tu ta różnorodność nie była już dostępna, społeczna matryca miała dla nas dużo dokładniejsze wytyczne. 

Niezmiennie uważam, że Ania Cieplak ma duży talent do tworzenia dobrze skonstruowanych powieści; co ogromnie cenię (jeśli czytam coś po raz drugi, to jest to duża forma uznania; przeważnie wracałam tylko do klasyków; plus Chmielewskiej).  I czułe ucho do współczesnej Polski. Wciąż o jej spostrzeżeniach rozmyślam. Polecam lekturę zwłaszcza politykom.

Aga Szynal