Magda Szabó „Powiedzcie Zsófice…”. Psychologia jednostki w cieniu reżimu.

Ma w sobie ten tytuł „Powiedzcie Zsófice…” rodzaj intymności, który wciąga i który wydaje mi się charakterystyczny dla pisania Magdy Szabò. Węgierska klasyczka regularnie tworzy wiarygodne psychologicznie światy i podsuwa nam pod nos tajemnicę do rozwikłania.

Jakie ostatnie słowa powiedział umierający ojciec do swojej nieobecnej, kilkunastoletniej córki? Co chciał, żeby jej przekazano?

Obserwujemy Zsófikę, pogubioną dziewczynkę, która usiłuje sobie odpowiedzieć na to pytanie. Węgierską szkołę lat socjalistycznych. Od wojny nie minęło jeszcze wiele czasu, są bohaterowie (woźny) mocno nią poranieni. W powietrzu unosi się jednak pewien dydaktyczny posmak, bardzo charakterystyczny dla tamtych czasów, przenika do tej historii. To czyni ją dla mnie nieco zbyt szczelnie zamkniętą. Szabò daje zbyt jasne odpowiedzi. Tym niemniej jej niewątpliwy talent tak czy inaczej sprawia, że obecne tu postaci mimo wszystko ożywają i niekiedy wymykają się nieco socjalistycznemu dogmatowi jasnego trzy razy tak.

Podczas lektury uderza jak bardzo zmieniło się podejście do edukacji, jak daleko odeszliśmy od prób całościowego wychowania człowieka zdolnego by stać się wartościowym członkiem społeczeństwa w stronę prostego zwiększania indywidualnych kompetencji w wybranych obszarach. Pewnie, tamte, słusznie minione czasy były przestrogą, dostaliśmy swoją lekcję,  ale czy nie poszliśmy za daleko w drugą stronę?

Aga Szynal