„Rozstanie z geniuszem” Åsbrink. Jak nie powtórzyć Holocaustu?

Przede wszystkim żydowskość.
I kobiecość.
Do tego skandynawskość (w tym szczególnie szwedzkość).
Ale też demokracja.
To główne tematy Elisabeth Åsbrink.
W esejach „Rozstanie z geniuszem” drąży w nich na różne sposoby.

W gruncie rzeczy wszystko jest o tym jak stworzyć świat, który obroni słabszego. Żeby w żadnej formie nie był już możliwy Holocaust. Nigdy i dla nikogo.

„Pojedynczy człowiek zawsze ponosi odpowiedzialność za swoje czyny. Ale z lektury jasno wynika: by zupełnie zwykły człowiek stał się masowym mordercą, lojalność wobec grupy musi przewyższać utożsamienie się z ofiarami. Do tego prowadzą silne podporządkowanie autorytetom, dyscyplina, posłuszeństwo wobec rozkazów i konformizm.
W tych wnioskach zawierają się wskazówki, jak zbudować społeczeństwo, by zminimalizować ryzyko, że coś podobnego wydarzy się ponownie. Niezwykle ważne jest dbanie o rozwój nieautorytarnych kultur i wolności słowa, w których jest miejsce na wiele różnych głosów i idei. Ludzie muszą przyzwyczaić się, że będą do nich docierać różne postawy i idee – także takie, które budzą ich niechęć – i nauczyć się z nimi dyskutować. Wszystko po to, by powstały jak najlepsze warunki do podejmowania samodzielnych decyzji”.

Po raz kolejny nie zawiodłam się na pisaniu Åsbrink. Jej rozważania są dla mnie ważne i bliskie; jakoś tam otwierające (nawet jeśli tylko to, co i tak już było we mnie wcześniej mocno uchylone).

Aga Szynal